CYFROPOL

język polski przed maturą

KSIĄŻKI OTWIERAJĄ W MAGICZNY SPOSÓB PRZESZŁOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ, SĄ PO STRONIE ŻYCIA, NAWET JEŚLI OPISUJĄ ŚMIERĆ. OTWIERAJĄ OCZY KU PRAWDZIE, CHOCIAŻ BARDZO INTENSYWNIE PRZYGLĄDAJĄ SIĘ KŁAMSTWU.  A SŁOWA - TO WODA ŻYCIA, W KTÓREJ JESTEŚMY ZANURZENI I Z KTÓREJ PIJEMY - CIĄGLE NIENASYCENI.

                                                                                                                                                                                                          

Kontakt:

polonista@cyfropol.eu

Polityka prywatności

Gatunki literackie antyku

ANTYK (GRECJA I RZYM)

BIBLIA

Literaturę grecką można podzielić na okresy według dominującego w nich rodzaju: wiek epiki (VIII w. p.n.e.), okres liryki (VII - VI w. p.n.e.), wiek dramatu (V w. p.n.e.) i epoka epigramatu (III w. p.n.e. ).

    

     W rozwoju literatury rzymskiej zwykło się wyróżniać okresy: archaiczny (do 90 p.n.e.), złoty (90 r. p.n.e. - 14 r. n.e.), srebrny (14 - 117 n.e.) i żelazny (117 - 476 n.e).

      Wśród gatunków literackich pierwszorzędne znaczenie posiadała tragedia grecka. Oto najważniejsze etapy jej rozwoju:

- dytyramb (pieśń obrzędowa ku czci Dionizosa),          

- wprowadzenie aktora przez Tespisa (VI w. p.n.e.),

- wprowadzenie drugiego aktora przez Ajschylosa (525 - 456 p.n.e. ),                                 

- wprowadzenie trzeciego aktora przez Sofoklesa (496 - 406 p.n.e.).

       Układ teatru greckiego wyglądał następująco: skene, proskenion (prototyp współczesnej sceny) i orchestra (miejsce chóru).

      Dramat antyczny - wywodzi się ze starożytnych obrzędów ku czci Dionizosa. Składa się z wystąpień chóru (prologos, stasimony, exodos) i wystąpień postaci (epeisodia). Wymagano od tego gatunku trzech jedności: miejsca (wszystkie wydarzenia musiały się rozgrywać w jednej przestrzeni, np. dziedziniec zamkowy), czasu ( przedstawione wypadki nie powinny trwać dłużej niż 24 godziny), akcji (zdarzenia koncentrowały się wokół jednego wątku).

    Najbujniejszy rozkwit dramatu nastąpił w V w. p.n.e. w Atenach. Tam tworzyli trzej wielcy tragicy. Utwory pierwszego z nich - Ajschylosa - mają charakter bardziej liryczny niż dramatyczny, przeważają w nich partie chórowe. Zachowało się tylko siedem jego tragedii, z których najpopularniejsza jest tragedia o Prometeuszu. Cechą wyróżniającą jego twórczość było rozwijanie tego samego tematu w trzech tragediach. Powstawały w ten sposób monumentalne tetralogie.

    Zasługą drugiego z nich - Sofoklesa jest wzmocnienie dramatyczności akcji, wprowadzenie postaci kobiecych i spotęgowanie konfliktów międzyludzkich. On także powiększył liczbę chórzystów i wprowadził dekoracje sceniczne.

    Eurypides ograniczył rolę chóru, ale pogłębił psychologię postaci i realizm akcji. Zachowało się siedem jego tragedii, najbardziej znane opowiadają o Elektrze, Medei, Ifigenii.

   Od 486 roku wystawiano komedie. Najważniejszym komediopisarzem był Arystofanes (445 - ok.385); stworzył około 40 utworów, z których zachowało się 11. Wiele jego komedii miało charakter polityczny, do takich należy Lizystrata (opowieść o kobiecie bojkotującej mężczyzn aż do momentu zawarcia pokoju). Inne prezentują postacie autentyczne, np. utwór Żaby przedstawia rywalizację nieżyjących wielkich tragików: Ajschylosa i Sofoklesa.

    Przedstawienia teatru greckiego odbywały się tylko kilka razy w roku. Scenę budowano u stóp niewielkiego wzniesienia. Aktorami mogli być wyłącznie mężczyźni. W sandałach na wysokich koturnach i specjalnie skonstruowanych maskach wzmacniających siłę głosu byli doskonale widoczni i słyszani.

      Do najważniejszych gatunków należały:

 - carmina - (czyli pieśń) - nazwa wprowadzona przez Horacego, zastąpiona później słowem oda;

 - epos - epos grecki to heroiczne opowiadanie o przeszłości, wobec którego narrator zachowuje całkowity dystans epicki. Bohaterowie są wyjątkowi, pełni odwagi. Styl utworu jest podniosły, pełen porównań homeryckich i stałych epitetów;

 - epigramat - zwięzły utwór poetycki, na ogół dowcipny, zawierający puentę (pouczenie), może mieć charakter aforyzmu.

 - przypowieść - gatunek biblijny, historia obrazowa, zazwyczaj fikcyjna, stanowi ilustrację celów pedagogicznych nauczania Jezusa. Zazwyczaj dopuszczają kilka rodzajów interpretacji.

 - psalm - gatunek biblijny, oznacza pieśń wykonywaną przy akompaniamencie instrumentów strunowych. Możemy wyróżnić: hymny (sławiące Boga), psalmy  błagalne, dziękczynne, mądrościowe,  patriotyczno-religijne.